Zróżnicowanie stylistyczne

tekstów literackich
w ujęciu kwantytatywnym

Maciej Eder (maciej.eder@ijp.pan.pl)

26.09.2022


Zjazd Polskiego Towarzystwa Językoznawczego
UKSW, Warszawa, 26–27.09.2022

wprowadzenie

First, what CLS is about

  • Computational Literary Studies
  • Aimed at analyzing (large amounts of) textual data…
  • … by computational techniques

Imiesłów uprzedni

Imiesłów uprzedni

Imiesłów uprzedni

Imiesłów uprzedni

Imiesłów uprzedni

Imiesłów uprzedni

Imiesłów uprzedni

Spójniki aby, żeby, by

Zaimek zwrotny się

Spójnik że

Spójnik tedy

atrybucja autorska

stylistyczny odcisk palca

  • Pojęcie stylistycznego odcisku palca
    • cechy języka niedostrzegalne gołym okiem
    • poza kontrolą autora (nieświadome)
    • odporne na imitację, parodię itp.
    • bardzo silny znacznik: częstości słów gramatycznych
    • chętnie wybierane przybliżenie: najczęstsze słowa
  • Czy styl jest jednoznacznie zależny od autora? (cf. kod DNA, odcisk palca, wzór na źrenicy, …)

Problemy atrybucyjne

  • kim był Gall Anonim?
  • czy Mikołaj Sęp-Szarzyński napisał zbiór erotyków?
  • Ajschylos (Prometeusz w okowach), Eurypides (Resus)
  • Owidiusz, Apulejusz
  • John Milton, Francis Bacon
  • Szołochow (Cichy Don)
  • Harper Lee, Joseph Conrad, Ford Madox Ford,
  • Elena Ferrante

Roman de la Rose

  • Roman de la Rose – Powieść o Róży
  • XIII-wieczny starofrancuski poemat alegoryczny…
  • … napisany przez dwóch autorów:
    • Wilhelm z Lorris (ca. 1230)
    • Jan z Meun (ca. 1275)
  • Wiemy, gdzie nastąpiła zmiana (w. 4058).

Roman de la Rose

Biblia królowej Zofii

  • XV-wieczny przekład Biblii na polski
  • Dwa tomy:
    • tom II rozmontowany przed XVII wiekiem.
    • tom I zaginiony (zniszczony?) w 1945
  • Na szczęście mamy faksymile z 1930 r.

Biblia królowej Zofii

Biblia królowej Zofii

  • Przełożony z czeskiego:
    • hebrajski -> łacina -> czeski -> polski
  • Pięć rąk pisarskich
  • Prawdopodobnie więcej niż jeden tłumacz
  • Wiele przemieszanych warstw stylistycznych

Biblia królowej Zofii

idiolekt w idiolekcie

Zróżnicowanie języka bohaterów

  • Computation into criticism (John Burrows)
  • czy socjolingwistyczne zróżnicowanie tekstów da się odtworzyć w literaturze?

Mocny idiolekt (kobiety)

Mocny idiolekt (mężczyźni)

Słaby idiolekt (mężczyźni)

  • postaci kobiece bardziej charakterystyczne
  • postaci drugoplanowe bardziej charakterystyczne

Szekspir oraz dramat rosyjski

Dramat francuski oraz niemiecki

Różnicujące słowa

fem. masc. fem. masc. fem. masc.
FR DE EN
vous diable ach der husband the
époux la o die you of
mère ami du teufel alas this
amant les vater und love sir
mari parbleu mutter ein husbands and
tante maître er des me we
hélas morbleu mich in romeo king
coeur des liebe den lysander our
rivale amis mama kerl willow their
ne morgué papa kaiser pisanio duke

zaimki vs. rodzajniki

słownictwo rodzinne vs. słownictwo polityczne